Rijksadviseurs: hervorm belastingstelsel om woningmarkt eerlijker en toegankelijker te maken.

Rijksadviseurs: hervorm belastingstelsel om woningmarkt eerlijker en toegankelijker te maken.

De Nederlandse woningmarkt vraagt volgens het College van Rijksadviseurs (CRa) niet alleen om extra woningbouw, maar ook om een fundamentele herziening van de fiscale prikkels die de verdeling van woonruimte beïnvloeden. In het rapport Thuis in de Toekomst pleit het adviesorgaan voor een woonbeleid waarin betaalbaarheid, gelijke toegang en maatschappelijke waarde centraal staan. De voorstellen markeren een verschuiving van woningbezit als vermogensinstrument naar wonen als publieke voorziening.

Volgens de Rijksadviseurs is de huidige woningmarkt steeds sterker afhankelijk geworden van financiële voordelen voor bestaande huiseigenaren, terwijl starters, lagere inkomens en andere kwetsbare groepen steeds moeilijker toegang krijgen tot passende huisvesting. Om die ongelijkheid te verkleinen, adviseren zij een pakket van fiscale en ruimtelijke maatregelen die de woningmarkt structureel evenwichtiger moeten maken.

Zwaardere belasting op meerdere woningen.

Een van de meest ingrijpende aanbevelingen betreft het zwaarder belasten van huishoudens die meerdere woningen bezitten. De Rijksadviseurs stellen dat het huidige belastingstelsel onvoldoende rekening houdt met de maatschappelijke gevolgen van geconcentreerd woningbezit. In een markt waarin het woningtekort structureel hoog blijft, achten zij het onlogisch dat een deel van de huishoudens meerdere woningen kan aanhouden terwijl anderen nauwelijks toegang hebben tot geschikte woonruimte.

De extra belastingopbrengsten zouden volgens het advies moeten worden ondergebracht in een nationaal woonzekerheidsfonds. Dit fonds kan worden ingezet om kwetsbare doelgroepen beter toegang te geven tot betaalbare woningen en daarmee de ongelijkheid op de woningmarkt te verkleinen. Daarnaast adviseren de Rijksadviseurs te onderzoeken of een vermogenswinstbelasting op de verkoop van een tweede woning kan bijdragen aan een eerlijkere verdeling van de waardestijgingen die op de woningmarkt ontstaan.

De voorstellen passen binnen een bredere visie waarin stijgende vastgoedwaarden niet uitsluitend ten goede komen aan individuele vermogensvorming, maar ook bijdragen aan maatschappelijke investeringen in betaalbare huisvesting en leefbare woonomgevingen.

Fiscale voordelen voor woningbezit heroverwegen.

Naast de belasting op meerdere woningen pleit het CRa voor een geleidelijke afbouw van fiscale voordelen die volgens het advies de prijsontwikkeling op de woningmarkt versterken. Zo wordt voorgesteld de hypotheekrenteaftrek verder te beperken en het eigenwoningforfait zwaarder te laten meewegen binnen de belastingheffing.

Volgens de Rijksadviseurs leiden dergelijke fiscale prikkels ertoe dat koopwoningen aantrekkelijker blijven als investeringsobject, terwijl de betaalbaarheid voor nieuwe toetreders onder druk staat. Door deze voordelen geleidelijk af te bouwen ontstaat volgens het advies meer ruimte voor een woningmarkt waarin toegang tot huisvesting zwaarder weegt dan vermogensgroei.

Nieuwe woonvormen als antwoord op demografische veranderingen.

De aanbevelingen beperken zich niet tot fiscaliteit. Het rapport benadrukt dat veranderende huishoudensamenstellingen en een steeds diversere bevolking vragen om een bredere variatie aan woonconcepten. Collectieve woonvormen kunnen volgens de Rijksadviseurs bijdragen aan sociale verbondenheid, informele zorg en een efficiënter gebruik van de beschikbare woningvoorraad.

Daarbij verwijst het advies naar bestaande Nederlandse woontradities, zoals hofjes, woongroepen en zorggerichte woonvormen, maar ook naar culturele gemeenschappen waarin meerdere generaties samenwonen. Een grotere diversiteit aan woonconcepten kan volgens de adviseurs beter aansluiten bij de toekomstige woonvraag dan een eenzijdige focus op traditionele gezinswoningen.

Verdichting en duurzame woningontwikkeling.

Het toekomstbeeld dat de Rijksadviseurs schetsen voor 2050 laat zien dat de uitbreiding van de woningvoorraad vooral binnen bestaand stedelijk gebied moet plaatsvinden. Extra bouwlagen op bestaande appartementencomplexen, woningbouw op daken en de transformatie van binnenterreinen moeten bijdragen aan extra woonruimte zonder verdere aantasting van het open landschap.

Ook vrijkomende agrarische erven worden gezien als potentiële locaties voor kleinschalige woningontwikkeling, waarbij wonen wordt gecombineerd met natuurontwikkeling, zorgfuncties, lokale bedrijvigheid en duurzame voedselproductie.

Duurzaamheid vormt daarbij een integraal onderdeel van de ontwikkelstrategie. De Rijksadviseurs verwachten een grotere toepassing van prefabricage, lichte houtconstructies, biobased bouwmaterialen en circulaire grondstoffen om zowel de bouwproductie als de milieuprestaties van nieuwe woningen te verbeteren.

Marktimpact voor vastgoedsector en beleggers.

Hoewel de voorstellen nog geen onderdeel vormen van concreet kabinetsbeleid, kunnen zij het debat over de toekomstige inrichting van de Nederlandse woningmarkt aanzienlijk beïnvloeden. Een hogere fiscale druk op meerdere woningen zou het rendement van particuliere vastgoedbeleggingen kunnen verlagen en de afweging tussen investeren en eigen gebruik veranderen.

Voor institutionele beleggers en projectontwikkelaars verschuift de aandacht tegelijkertijd naar gebiedsontwikkeling, binnenstedelijke verdichting en innovatieve woonconcepten. Wanneer toekomstige regelgeving meer nadruk legt op betaalbaarheid en maatschappelijke meerwaarde, zullen investeringsstrategieën zich waarschijnlijk sterker richten op langetermijnwaardecreatie en samenwerking met overheden en woningcorporaties.

Structurele hervorming boven tijdelijke oplossingen.

Het rapport onderstreept dat de oplossing voor de woningcrisis volgens de Rijksadviseurs verder reikt dan het versnellen van de woningbouwproductie. Een structureel beter functionerende woningmarkt vraagt volgens het advies ook om een herziening van fiscale prikkels, eigendomsstructuren en de manier waarop waardestijgingen binnen de woningmarkt worden verdeeld.

Door woningbeleid nadrukkelijker te richten op toegankelijkheid, betaalbaarheid en publieke waarde ontstaat volgens de Rijksadviseurs een fundament voor een woningmarkt die beter aansluit bij de maatschappelijke opgaven van de komende decennia.

Foto: Tromp Willem van Urk