Stikstofpakket haalt de bouw niet van het slot.

Stikstofpakket haalt de bouw niet van het slot.

Het stikstofpakket van het kabinet brengt het emissiedoel voor 2035 binnen bereik, maar leidt niet tot een brede heropening van de vergunningverlening voor bouw en infrastructuur. Dat concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in een doorrekening die op 4 september 2026 werd gepubliceerd.

Het planbureau beoordeelde het maatregelenpakket ‘Weer ruimte voor boer, natuur en bouw’, dat het kabinet op 26 juni 2026 presenteerde. Voor ontwikkelaars, gemeenten en investeerders is vooral relevant dat stikstof volgens het PBL ook met dit pakket een bepalende factor blijft bij het verlenen van vergunningen.

Vergunningen komen alleen gebiedsgewijs vrij

Overheden kunnen de vergunningverlening volgens het planbureau alleen verruimen als zij met aanvullende natuurmaatregelen aantonen dat de bescherming van kwetsbare gebieden voldoende is geborgd. Die beoordeling moet per gebied plaatsvinden, waardoor de ruimte voor nieuwe projecten sterk kan verschillen tussen provincies en zelfs tussen locaties binnen een provincie.

Vrijkomende stikstofruimte kan bovendien niet zonder meer naar nieuwe ontwikkeling. Waar die ruimte nodig is voor natuurherstel, blijft zij buiten bereik van initiatiefnemers. Provincies moeten daarnaast capaciteit en tijd vrijmaken om de onderbouwing per gebied rond te krijgen, wat het tempo verder bepaalt.

Twintig miljard euro en 180.000 hectare

Het pakket leunt op een stikstoffonds van circa 20 miljard euro. Om de doelen te halen moet naar schatting 180.000 hectare landbouwgrond, ruwweg tien procent van het Nederlandse areaal, een andere functie of ander gebruik krijgen. Het PBL houdt daarnaast rekening met een generieke korting van vijf tot tien procent op productierechten als de vrijwillige route te weinig oplevert.

Ook met volledige uitvoering blijft naar verwachting meer dan de helft van de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden in 2035 boven de kritische depositiewaarde. Tegelijk kan volgens het planbureau ruim tweederde van de verdrogingsproblemen van planten- en diersoorten met de beschikbare budgetten worden aangepakt. De uitvoering noemt het PBL een opgave van historische omvang, die grenst aan wat binnen tien jaar haalbaar is.

Stikstofpakket kent drempel voor kleine projecten

Een onderdeel van het pakket is een ondergrens waaronder kleine activiteiten zonder aparte stikstofvergunning kunnen doorgaan. Dat biedt vooral ruimte aan kleinere bouw- en verduurzamingsprojecten. Voor grotere ontwikkelingen blijft gelden dat initiatiefnemers moeten aantonen dat extra depositie de natuur niet schaadt, terwijl omvangrijke infrastructuur- en industrieprojecten voorlopig het lastigst vergunbaar blijven.

Voor de woningbouwopgave betekent dat een genuanceerd beeld: het stikstofpakket verlicht de vergunningdruk geleidelijk, maar neemt de bestaande knelpunten rond capaciteit, kosten en procedures niet weg. Eerder dit jaar bleek al dat bouwkosten en vergunningverlening de woningproductie drukken, een combinatie die door de stikstofsystematiek wordt versterkt.

Bouwsector ziet perspectief, natuurclubs blijven kritisch

Volgens de NOS reageerde Bouwend Nederland positief op de doorrekening. Voorzitter Arno Visser stelt dat het pakket het stikstofdossier uit de impasse haalt en perspectief biedt, al blijft het vergunningprobleem voor kleine emissies volgens hem onopgelost. Natuurmonumenten noemt de maatregelen de ondergrens van wat voor natuurherstel nodig is.

Milieujurist Johan Vollenbroek van Mobilisation for the Environment vindt de aanpak onvoldoende en kondigde aan opnieuw naar de rechter te stappen om natuurvergunningen aan te vechten. Dat vooruitzicht houdt het juridische risico voor projecten in stand, zoals ook bleek bij de gang naar de Raad van State over woningbouw in Roden.

Vooruitblik

Voor projectontwikkelaars en gemeenten betekent de doorrekening dat stikstofruimte de komende jaren een schaars en regionaal verdeeld goed blijft. Planningen waarin een generieke versoepeling is ingeboekt, zijn kwetsbaar; realistischer is rekenen met verschillen per gebied en met een langere doorlooptijd voor omvangrijke projecten.

Bepalend wordt hoe snel de benodigde wetgeving wordt vastgesteld, hoe provincies hun gebiedsprogramma’s inrichten en of de maatregelen in de praktijk het verwachte effect sorteren. Tot die duidelijkheid er is, blijft de vergunningverlening voor de vastgoedsector eerder een kwestie van maatwerk dan van een structurele opening.

Foto: Igor Passchier via Pexels. Bron: Planbureau voor de Leefomgeving / NOS, 4 september 2026