Netcongestie kost woningbouw tot 40 procent productie.

Netcongestie kost woningbouw tot 40 procent productie.

Netcongestie raakt de woningbouw harder dan gedacht. Uit een uitvraag van WoningBouwersNL onder haar leden blijkt dat getroffen bouwers in 2027 gemiddeld 25 procent minder woningen verwachten te bouwen, oplopend richting 40 procent in 2028. Het gaat niet alleen om plannen op de tekentafel, maar ook om projecten die bouwrijp zijn, te koop staan of al zijn verkocht aan kopers met een afgesloten financiering. Die projecten krijgen volgens de vereniging van ontwikkelende bouwers geen tijdige aansluiting van de netbeheerders.

Netcongestie treft ook verkochte woningen

De inventarisatie laat volgens WoningBouwersNL zien dat de gevolgen niet beperkt blijven tot één regio of één netbeheerder. Leden melden problemen bij verschillende netbeheerders, en een plek op een prioriteitenlijst biedt nog geen zekerheid. Voor een aantal leden met een regionaal werkgebied wordt al in 2027 de volledige productie door netcongestie vertraagd, en de vooruitzichten voor 2028 zijn niet veel beter. Veel projecten die in 2027 en 2028 in aanbouw zouden gaan, lopen vertraging op of worden zelfs on hold gezet.

Dat er netcongestie is, is niet nieuw, erkent de vereniging. Verontrustend vindt zij dat het nu gaat om projecten die al zo ver gevorderd zijn. Dat levert direct productieverlies op voor de komende twee jaar, en kopers komen in de kou te staan. Vastgoedjournaal berichtte donderdag over de uitvraag.

Actieplan noemt grootste knelpunt

WoningBouwersNL is wel positief over het onlangs gepresenteerde Actieplan Versnelling Woningbouw van minister Elanor Boekholt-O’Sullivan. Daarin heet netcongestie ‘één van de grootste knelpunten voor de woningbouw op dit moment’. Met actie 28 spreken kabinet, projectontwikkelaars, bouwers en netbeheerders af te werken aan het congestieneutraal aansluiten van nieuwbouwprojecten, onder meer met gebiedsbudgetten en regelbare installaties. Daarnaast wil het kabinet de crisisaanpak tegen netcongestie opschalen en woningbouw- en netplanningen gebiedsgericht naast elkaar leggen.

‘Het is goed dat de minister het probleem ziet en in het Actieplan concrete acties heeft opgenomen’, zegt Piet Adema, voorzitter van WoningBouwersNL. ‘Maar de urgentie is groot. De woningen waar we in 2027 en 2028 op rekenen, worden vandaag gestart. We moeten voorkomen dat projecten die nu klaarstaan niet kunnen starten omdat er geen zekerheid is over een aansluiting.’ De vereniging wil de maatregelen met spoed concretiseren en voorrang geven aan projecten die de komende twee jaar daadwerkelijk in productie moeten gaan. Volgens WoningBouwersNL zijn er al projecten die vrijwel niet bijdragen aan netcongestie, maar gaan netbeheerders nog vaak uit van hun traditionele rol: infrastructuur leggen en woningen aansluiten. Zonder oplossing raakt het doel van 100.000 woningen per jaar voor de komende twee jaar verder uit beeld, waarschuwt de vereniging.

Utrecht mikt op aansluitingen vanaf 2028

Hoe groot de opgave is, blijkt in de provincie Utrecht. In het grootste deel van de provincie zijn sinds 1 juli geen nieuwe of zwaardere aansluitingen meer mogelijk; wie er een aanvraagt, komt op een wachtlijst. De aansluitstop geldt voor het grootstedelijke gebied rond de stad Utrecht, tussen Woerden, De Ronde Venen, Zeist en Houten. Donderdag maakten provincie, gemeenten en de netbeheerders Stedin en TenneT bekend dat zij vanaf 2028 stap voor stap weer de eerste partijen van de wachtlijst willen aansluiten. In de regio Amersfoort kan mogelijk al eerder ruimte ontstaan.

Het samenwerkingsproject heet Aanpak Megaflex. Grote batterijen, tijdelijke gasgeneratoren en maatregelen om stroompieken te spreiden moeten capaciteit vrijmaken, meldt het ANP. ‘We kunnen het elektriciteitsnet niet van de ene op de andere dag uitbreiden met nieuwe hoogspanningsstations, maar we kunnen wel efficiënter omgaan met de capaciteit die er is’, zegt gedeputeerde Huib van Essen (energietransitie). Regiodirecteur Warmold ten Zijthoff van Stedin zegt dat de gasgeneratoren slechts beperkt worden ingezet en dat de netbeheerder ‘tijdelijk voor grijs kiest om uiteindelijk groen te kunnen zijn’. Ook bij grote organisaties komen batterijen of generatoren die bij piekvraag stroom aan het net leveren.

Woningbouw na zorg en veiligheid

Woningbouw komt bij die nieuwe aansluitingen niet als eerste aan de beurt. Volgens de landelijke regels van de Autoriteit Consument en Markt krijgen voorzieningen voor acute zorg en veiligheid, zoals ziekenhuizen, politie en brandweer, voorrang. Daarna volgen maatschappelijke functies, waaronder scholen en woningbouw. Wel kunnen concrete woningbouwprojecten in de provincie die voor de aansluitstop zijn aangevraagd en vóór 1 april 2029 starten gewoon doorgaan. Daarmee zijn volgens de provincie 35.000 nieuwbouwwoningen veiliggesteld. Voor grootverbruikers geldt in Utrecht al twee jaar een aansluitstop, waardoor ongeveer 27 bedrijventerreinen niet kunnen worden ontwikkeld.

Marktinzicht

De twee berichten van donderdag schetsen hetzelfde beeld: de stroomvoorziening verschuift van randvoorwaarde naar bepalende factor voor de woningbouwplanning. Waar ontwikkelaars eerder vooral rekenden met vergunningen, stikstof en bouwkosten, bepaalt nu de netaansluiting of een verkocht project op tijd kan worden opgeleverd. Oplossingen als batterijen, slim laden en proactieve regie op energie winnen daardoor aan gewicht in de businesscase van nieuwbouw. Structurele uitbreiding laat op zich wachten: het nieuwe hoogspanningsstation Haarrijn ten noorden van Utrecht moet door versnellingsmaatregelen in het gunstigste geval in 2031 in gebruik gaan, in plaats van 2033. De netbeheerders en partners in Utrecht beoordelen elk halfjaar of er ruimte is; het eerstvolgende peilmoment is deze maand.

Foto: OnwardToThePast via Wikimedia Commons (CC BY 4.0)