Luchtfoto van een Nederlands kustlandschap met weilanden, sloten en water, illustratief voor de Nota Ruimte
16 nov 2026 - Young Media

Nota Ruimte legt koers vast, uitvoering volgt pas in 2027.

Nota Ruimte legt koers vast, uitvoering volgt pas in 2027.

De definitieve Nota Ruimte ligt bij de Tweede Kamer. Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening stuurde de nationale omgevingsvisie op maandag 16 november 2026 naar de Kamer, nadat de ministerraad er volgens Vastgoedjournaal op 13 november mee had ingestemd. Het document telt volgens Stadszaken 210 pagina’s en schetst de inrichting van Nederland tot 2050, met een doorkijk naar 2100.

Onder de Omgevingswet is de Nota Ruimte bindend voor het Rijk en richtinggevend voor provincies, gemeenten en waterschappen. Volgens Binnenlands Bestuur zal het stuk zo’n tien jaar bepalend zijn voor de ruimtelijke keuzes van het Rijk. Hoe de ambities worden uitgevoerd en betaald, staat er echter nog niet in: die uitvoeringsstrategie volgt in het voorjaar van 2027, na overleg met de andere overheden.

Tien extra woningbouwlocaties in Nota Ruimte

De belangrijkste wijziging ten opzichte van de ontwerpnota uit 2025 is de toevoeging van tien nationale grootschalige woningbouwlocaties, bovenop de 21 die eerder waren aangewezen. Locaties in Maastricht, Weert, Haarlem, Deventer en Leeuwarden moeten tot en met 2035 al substantieel bijdragen aan de woningproductie. Assen, Best, Vlissingen/Middelburg, Roosendaal en Zuidplas zijn aan zet in de periode 2035-2040. De tweede groep maakte het kabinet al eerder bekend, toen het kabinet vijf nieuwe woningbouwlocaties aanwees. Op de 31 locaties samen moeten volgens VNO-NCW ruim 400.000 woningen komen.

Daarnaast wijst de nota volgens Stadszaken 118 regionale grootschalige woningbouwlocaties aan. Voor de periode na 2040 gaat het Rijk samen met de medeoverheden op zoek naar nieuwe locaties. In kleinere kernen blijft ruimte voor ‘een wijkje erbij’. Na een motie van de Kamerleden Pieter Grinwis (ChristenUnie) en André Flach (SGP) gaat het daarbij niet langer om maximaal 100, maar om maximaal 200 woningen.

Ruimtelijk kiest het kabinet voor gebundelde deconcentratie. De metropoolregio’s mogen doorgroeien, terwijl een stedelijke ring rond de Randstad, met onder meer Breda, Tilburg, Arnhem, Nijmegen, Deventer, Apeldoorn en Zwolle, een deel van de groei opvangt. De nota gaat volgens Binnenlands Bestuur uit van het scenario van gematigde groei naar maximaal 19 tot 20 miljoen inwoners, met tussen 2030 en 2040 waarschijnlijk nog een miljoen woningen extra.

Water en bodem begrenzen de bouwgrond

Water en bodem worden sturend bij ruimtelijke beslissingen. In uiterwaarden mag niet meer worden gebouwd en in het IJsselmeergebied is het Rijk terughoudend met buitendijks bouwen. Extra stadsontwikkeling in het Markermeer en IJmeer is volgens Gemeente.nu voorlopig van de baan: bouwen is daar technisch mogelijk, maar vergt aanzienlijke investeringen. Ook wil het Rijk in principe niet meer investeren in de aanvoer van zoet water naar gebieden waar dat op termijn niet houdbaar is.

Voor ontwikkelaars betekent dit dat de risico’s op wateroverlast, overstroming en bodemdaling al bij de locatiekeuze in beeld moeten komen. Volgens Binnenlands Bestuur wil de nota bovendien minder zand en grind winnen, grondstoffen die belangrijk zijn voor de betonproductie en daarmee voor de woningbouw.

Bedrijventerreinen krijgen bescherming

Ook de economie krijgt een vaste plek op de kaart. Volgens VNO-NCW staan alle circa 3.800 bedrijventerreinen in de nota. Bestaande terreinen worden beschermd en als ze toch plaatsmaken voor woningbouw, volgt compensatie. De ruimte voor economie groeit richting 2050 volgens de ondernemersorganisatie van 2,8 naar 3,5 procent van het Nederlandse grondgebied.

In de grote haven- en industrieclusters, waaronder Rotterdam, het Noordzeekanaalgebied, Moerdijk en Chemelot, krijgen haven, industrie en energie voorrang. Nieuwe woningbouw in of aan de rand van zo’n cluster is ongewenst als die de industrie beperkt. Binnen het energiesysteem krijgt het terugdringen van netcongestie de hoogste prioriteit, een knelpunt dat in Hardenberg 130 nieuwbouwwoningen ophoudt.

Vooruitblik

De reacties zijn overwegend positief, maar wijzen allemaal naar de uitvoering. VNO-NCW en MKB-Nederland waarderen de extra woningbouwlocaties en de bescherming van bedrijventerreinen. Het Interprovinciaal Overleg spreekt van een nieuwe start, maar waarschuwt: ‘Een visie op papier bouwt nog geen huis.’

Voor de eerste regionale uitwerking stelt het kabinet volgens Gemeente.nu 4,2 miljoen euro beschikbaar, gelijk verdeeld over de twaalf provincies. Rijk, provincies en gemeenten werken de keuzes verder uit in regionale verstedelijkingsstrategieën. Pas met de uitvoeringsstrategie van het voorjaar van 2027 wordt duidelijk welke projecten voorrang krijgen, wie ze uitvoert en wie betaalt. Voor beleggers en ontwikkelaars is dat het moment waarop de Nota Ruimte van kaart naar bouwgrond gaat.

Foto: Anna Groentjes via Pexels

All rights reserved © 2026 Young Media