Nieuwbouwwoningen: oplevering stijgt, vergunningen kelderen.
Het aantal opgeleverde nieuwbouwwoningen is in het derde kwartaal van 2026 opnieuw gestegen, maar de instroom van nieuwe bouwvergunningen viel tegelijk sterk terug. Volgens de kwartaalcijfers die het CBS op 20 november 2026 publiceerde, werden er tussen juli en september 18.100 nieuwbouwwoningen gebouwd: 3.200 meer dan in dezelfde periode vorig jaar en 1.600 meer dan in het tweede kwartaal.
Daartegenover staat een vergunningenverlening die na een uitzonderlijke piek in juni weer is teruggezakt. Voor ontwikkelaars, beleggers en bouwers is het beeld daarmee tweeledig: de productie komt op gang, terwijl de pijplijn voor de komende jaren niet verder groeit en de kosten in de bouwkolom blijven oplopen.
Naast de nieuwbouw kwamen er in het derde kwartaal volgens het CBS 5.200 woningen bij door ver- of aanbouw van bestaande panden, bijvoorbeeld door transformatie van kantoren of het splitsen van woningen. Daartegenover stonden 1.700 gesloopte woningen en 1.400 woningen die door verbouwing hun woonfunctie verloren. Per saldo groeide de woningvoorraad met 20.300 woningen.
Dat is een duidelijke verbetering ten opzichte van vorig jaar, maar het tempo ligt nog altijd ruim onder de landelijke doelstelling van 100.000 nieuwe woningen per jaar. Omgerekend naar een kwartaal zou daarvoor een toevoeging van circa 25.000 woningen nodig zijn. Het eerder beschreven beeld van een woningbouw die onder druk staat door bouwkosten en vergunningen is daarmee nog niet verdwenen, al wijst de richting nu omhoog.
Ook in de utiliteitsbouw groeide de productie. Er kwamen 3.500 nieuwe bedrijfsgebouwen bij, 400 meer dan in het tweede kwartaal en 400 meer dan in hetzelfde kwartaal van 2025, toen het om 3.100 bedrijfsgebouwen ging.
Het aantal afgegeven vergunningen voor nieuwbouwwoningen daalde in het derde kwartaal naar 16.600. In het tweede kwartaal waren dat er nog 48.900, waarvan 29.800 alleen al in juni 2026. Volgens het CBS kwam die piek door een grootschalige, versnelde registratie van bouwvergunningen door gemeenten als gevolg van nieuwe regelgeving rond netcongestie.
De terugval moet daarom vooral worden gelezen als een normalisatie na een administratief opgeblazen kwartaal, en minder als een plotselinge stilstand in de planvorming. Tegelijk onderstreept de piek hoe sterk netcongestie inmiddels doorwerkt in de woningbouwopgave. Gemeenten en netbeheerders zoeken naar manieren om projecten toch van stroom te voorzien, zoals bij de afspraken over netcapaciteit voor 6.689 woningen in Zoetermeer.
In de pijplijn zitten nog ruim 257.000 woningen waarvoor een vergunning is verleend maar die nog niet zijn gebouwd. Dat zijn er 1.400 minder dan een kwartaal eerder, toen er door de vergunningenpiek in één keer 32.100 woningen bij kwamen. Volgens het CBS worden er de laatste jaren meer woningen vergund dan gebouwd, gecorrigeerd voor het aantal ingetrokken bouwprojecten.
Voor bedrijfsgebouwen veranderde de pijplijn in het afgelopen kwartaal niet: er wachten nog bijna 50.000 bedrijfspanden op realisatie. De vergunde bouwkosten voor alle woningen bedroegen in het derde kwartaal 3,0 miljard euro, 19 procent minder dan een jaar eerder. Voor bedrijfsgebouwen lagen de vergunde bouwkosten met 1,9 miljard euro juist 11,5 procent hoger.
De omzet van bouwbedrijven, zonder projectontwikkeling, groeide in het derde kwartaal met 5,7 procent ten opzichte van een jaar eerder. Het is het derde kwartaal op rij met een plus, al is de groei kleiner dan in dezelfde periode van 2025. De burgerlijke en utiliteitsbouw zette 4,3 procent meer om, tegen 7,9 procent een jaar eerder.
De kostenzijde blijft knellen. Bouwmaterialen werden in het derde kwartaal 4,8 procent duurder en eind september stonden er volgens het CBS 28.200 vacatures open in de bouw. Daarnaast gingen in het derde kwartaal 163 bouwbedrijven failliet, dertig meer dan in het tweede kwartaal, zo meldt vakplatform Wonen360 op basis van dezelfde CBS-cijfers.
Kredietverzekeraar Allianz Trade waarschuwt volgens PropertyNL dat stijgende materiaal- en loonkosten en dure financiering de winstmarges onder druk zetten, waardoor bouwbedrijven ondanks voldoende opdrachten ook in 2027 financieel in de knel kunnen komen. Nederland hoort volgens de kredietverzekeraar wel met Spanje en Ierland tot de weinige Europese landen waar bouwbedrijven per saldo positief zijn over hun orderportefeuille.
De kwartaalcijfers bevestigen dat de woningproductie na drie magere jaren weer aantrekt, maar ook dat het tempo van nieuwbouwwoningen structureel achterblijft bij de ambitie van 100.000 woningen per jaar. De stabiele pijplijn van ruim 257.000 vergunde woningen biedt houvast voor de productie in 2027, mits netaansluitingen, financiering en bouwcapaciteit op tijd beschikbaar komen.
Voor projectontwikkelaars en institutionele beleggers betekent dit dat de uitvoerbaarheid van vergunde plannen belangrijker wordt dan het aantal vergunningen zelf. De dalende vergunde bouwkosten voor woningen en de oplopende materiaalprijzen wijzen erop dat de rekensom per project scherp blijft, terwijl de omzetgroei bij bouwers vooral volume en nog geen herstel van de marges weerspiegelt.
Foto: SHOX ART from Pexels