Volkshuisvestingsprogramma: Teylingen bouwt 1.540 woningen.

Volkshuisvestingsprogramma: Teylingen bouwt 1.540 woningen.

De gemeente Teylingen behoort tot de eerste gemeenten met een volkshuisvestingsprogramma nieuwe stijl. Het programma voor de periode 2026-2030 gaat uit van minimaal 1.540 nieuwe woningen tot eind 2030 en werd op 31 juli 2026 in de vakpers gemeld. Het ontwerp ligt sinds 28 juli 2026 ter inzage.

Daarmee loopt de Zuid-Hollandse gemeente vooruit op de verplichting die voortvloeit uit de Wet versterking regie volkshuisvesting. Die wet is sinds 1 juli 2026 van kracht en verandert de verhouding tussen Rijk, provincies, gemeenten en marktpartijen op een manier die voor ontwikkelaars direct gevolgen heeft voor programmering en planvorming.

Wat de nieuwe wet verplicht stelt

De wet verplicht Rijk, provincies en gemeenten tot een volkshuisvestingsprogramma waarin staat hoeveel woningen zij bouwen, waar dat gebeurt en voor welke doelgroepen, zoals ouderen en studenten. Gemeenten maken daarover afspraken binnen hun woningbouwregio en moeten hun programma uiterlijk 1 juli 2027 gereed hebben. Provincies krijgen daarvoor een half jaar langer de tijd.

Inhoudelijk is de belangrijkste wijziging de vastgelegde betaalbaarheidsnorm. Twee derde van de nieuw te bouwen woningen, koop en huur samen, moet betaalbaar zijn voor lage inkomens en middeninkomens, en 30 procent van alle nieuwbouw moet uit sociale huur bestaan. Die percentages gelden op regionaal niveau en niet per project. Gemeenten met een sociale voorraad onder het landelijk gemiddelde moeten de 30 procent sociale huur realiseren; gemeenten die daarboven zitten, kunnen zwaarder inzetten op het betaalbare koop- en middensegment.

Snellere procedures voor woningbouwprojecten

Naast de programmering verandert de wet de rechtsgang. Voor woningbouw- en energieprojecten moet de bestuursrechter binnen zes maanden uitspraak doen, en beroep is nog maar in één instantie mogelijk in plaats van twee. Volgens het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening kan dat per project tot een jaar aan doorlooptijd schelen.

Verder moeten alle gemeenten bijdragen aan de huisvesting van urgent woningzoekenden en uiterlijk 1 januari 2028 een huisvestingsverordening met urgentieregeling hebben vastgesteld. Provincies krijgen een sturende rol richting gemeenten bij het aanwijzen van voldoende bouwlocaties en kunnen ingrijpen als gemeenten er onderling niet uitkomen. Het uitvoeringsbesluit bij de wet wordt per 1 januari 2027 verwacht.

Teylingen kiest voor betaalbaarheid en doorstroming

Het Teylingse programma rust op vier lijnen: woningbouw, betaalbaarheid, doorstroming en verduurzaming van de bestaande voorraad. De gemeente wil naar eigen zeggen niet alleen bijbouwen, maar ook de bestaande woningvoorraad beter benutten, onder meer door doorstroming van ouderen uit te grote eengezinswoningen op gang te brengen.

Concreet gaat het programma uit van jaarlijks 60 tot 70 sociale huurwoningen die beschikbaar komen voor kwetsbare groepen, waaronder mensen die uitstromen uit de maatschappelijke opvang en inwoners met een zorgvraag. Voor verduurzaming geldt de doelstelling dat in 2030 ten minste 70 procent van de woningen van voor 1985 energielabel C of beter heeft. Het ontwerpprogramma ligt tot 21 september 2026 ter inzage, waarna vaststelling volgt.

Wat het betekent voor ontwikkelaars

Voor ontwikkelaars en beleggers verandert vooral de volgorde van het gesprek met de gemeente. Waar programma-afspraken eerder per project werden uitonderhandeld, ligt de verdeling tussen sociaal, betaalbaar en vrije sector nu vast in een vastgesteld programma waarnaar de gemeente kan verwijzen. Dat vergroot de voorspelbaarheid, maar verkleint de ruimte om per locatie een afwijkende woningmix te bepleiten.

Tegelijk biedt de regionale toepassing van de percentages ruimte voor uitruil tussen gemeenten binnen dezelfde woningbouwregio. Partijen die vroeg aan tafel zitten bij het opstellen van de programma’s kunnen daarop sturen. Gemeenten die nu al een programma vaststellen, zoals Teylingen, bepalen daarmee feitelijk het speelveld voor de plannen die de komende jaren in procedure gaan. Dat de financiële ruimte van corporaties onder druk staat, blijft daarbij een bepalende factor voor de haalbaarheid van de sociale opgave.

Vooruitblik

Het komende jaar zullen honderden gemeenten hun volkshuisvestingsprogramma vaststellen richting de deadline van 1 juli 2027. De optelsom daarvan maakt voor het eerst op nationaal niveau inzichtelijk welke woningen waar en voor wie zijn voorzien, en waar de opgave niet sluitend te maken is.

Voor de sector wordt vooral relevant hoe streng provincies de regie invullen wanneer regio’s de betaalbaarheidsnorm niet halen. De combinatie van vastgelegde percentages, kortere procedures en aanhoudend hoge bouwkosten bepaalt of de wet daadwerkelijk tot meer productie leidt of vooral tot een scherpere verdeling van wat er toch al gebouwd zou worden.

Foto: Freek Wolsink from Pexels