Bestemmingsplan Mercatorpark kent drie juridische gebreken.

Bestemmingsplan Mercatorpark kent drie juridische gebreken.

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 19 augustus 2026 een tussenuitspraak gedaan over het bestemmingsplan Mercatorpark in Amsterdam. De gemeenteraad krijgt zes maanden de tijd om drie gebreken te herstellen. Het plan maakt circa 600 woningen mogelijk, naast een integraal kindcentrum, horeca, dienstverlening en maatschappelijke voorzieningen.

De uitspraak, met zaaknummer 202405769/1/R1, gaat niet over het oorspronkelijke plan dat de gemeenteraad op 17 juli 2024 vaststelde, maar over het herstelbesluit van 18 februari 2026. Dat besluit werd van rechtswege onderdeel van de lopende beroepsprocedure, waardoor de Afdeling het plan opnieuw integraal tegen het licht kon houden.

Parkeerbalans mist actuele verkeersgegevens

Het eerste gebrek betreft de parkeerbalans. De gemeente berekende de bestaande parkeerbehoefte in het gebied, maar bracht daarop een korting van 40 procent aan. Volgens de Afdeling ontbreekt een deugdelijke motivering voor die aftrek.

Het eigen Amsterdamse parkeerbeleid schrijft voor dat een dergelijke berekening steunt op actuele gegevens over de verkeersgeneratie. Die onderbouwing kon de gemeente niet leveren, waardoor niet vaststaat dat de resterende parkeercapaciteit toereikend is voor de zittende functies en de nieuwe woningen samen.

Geluidsonderzoek kwam te laat

Het tweede gebrek gaat over geluid. Bij de vaststelling van het plan ontbrak akoestisch onderzoek naar de bezorgzone van het KFC-restaurant in het plangebied, terwijl daar toekomstige woningen op korte afstand zijn voorzien. Een aanvullend onderzoek bereikte de Afdeling pas vlak voor de zitting en kwam daarmee te laat om nog bij de beoordeling te worden betrokken.

Geluid is in dit gebied sowieso een bepalende ontwerpfactor. Het plangebied ligt nabij spoor-, metro- en tramlijnen en op korte afstand van de A10, waardoor op aangewezen plekken dove gevels zijn voorgeschreven: gevels waarin geen te openen delen mogen zitten. Dat regime bood echter geen antwoord op de geluidbelasting vanuit de bevoorrading van het restaurant zelf.

Laden en lossen vraagt nader onderzoek

Het derde gebrek hangt samen met het tweede. De laad- en losplaats van het restaurant wordt door het plan verkleind. De Afdeling oordeelt dat nader onderzoek moet uitwijzen of veilig en werkbaar laden en lossen op de resterende ruimte mogelijk blijft.

De beroepen werden ingesteld door Sportfondsen-Amsterdam-West, erfpachter in het gebied, en door de exploitant van het KFC-restaurant. Beide partijen richtten zich op het verlies van parkeerruimte en op de gevolgen van woningbouw pal naast een bestaande, verkeersintensieve functie.

Bestemmingsplan Mercatorpark blijft voorlopig in stand

Van belang voor de planning is dat de tussenuitspraak het plan niet vernietigt. Via de zogenoemde bestuurlijke lus krijgt de gemeenteraad de gelegenheid de gebreken te repareren, waarna de Afdeling einduitspraak doet. Herstelt de raad de tekortkomingen naar behoren, dan kan het plan alsnog onherroepelijk worden.

Voor gebiedsontwikkelaars is de kern van de zaak dat niet de woningbouwambitie sneuvelt, maar de onderbouwing van de randvoorwaarden eromheen: parkeren, geluid en bevoorrading van bestaande gebruikers. Juist die raakvlakken bepalen bij binnenstedelijke verdichting steeds vaker het tempo. Dat patroon is niet uniek voor Amsterdam; ook de bouw van 8.000 woningen in de Haagse Binckhorst kwam onder druk te staan door omstandigheden buiten het bouwplan zelf.

Voor de gemeente Amsterdam komt de uitspraak in een periode waarin meerdere binnenstedelijke locaties opnieuw op de markt worden gezet, waaronder een nieuwe tender voor een woningbouwkavel op de Zuidas. De optelsom van juridische en procedurele vertragingen drukt daarmee op de realisatietermijn van de stedelijke woningbouwopgave als geheel.

Vooruitblik

Op korte termijn betekent de tussenuitspraak dat de circa 600 woningen in Mercatorpark op zijn vroegst een half jaar later planologisch zeker zijn. Of die termijn volledig wordt benut hangt af van de snelheid waarmee de gemeente het parkeeronderzoek actualiseert en het akoestisch onderzoek naar de bevoorradingssituatie afrondt.

Voor ontwikkelaars en beleggers onderstreept de zaak dat de kwetsbaarheid van binnenstedelijke plannen zelden in de woningen zelf zit. Naarmate verdichting dichter op bestaande bedrijvigheid komt, wordt het aantoonbaar maken van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat een zelfstandige risicofactor in de planning en de financiering van projecten.

Foto: Milliped, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)