VG Visie Daily #166: ‘We moeten collectief denken, niet ieder voor zich’

Woningen van het gas af krijgen. Niet per woning, maar wijk voor wijk. En niet alleen voor wie het wil en kan, maar ook voor wie nog twijfelt of het simpelweg niet zelf kan betalen of organiseren. Stroomversnelling, een non-profit die ooit begon met de ‘nul-op-de-meter’-woning, zet zich in om de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad in Nederland daadwerkelijk te versnellen. ‘We weten technisch allang wat er kan. Maar nu gaat het om regie, financiële haalbaarheid en sociaal rechtvaardig’, zegt voorzitter Robin Paalvast.

Waarom is Stroomversnelling ooit opgericht?

‘We zijn begonnen vanuit de ambitie om woningen energieneutraal te maken: de nul-op-de-meter-woning. Maar dat was pas het begin. Inmiddels ligt de focus niet meer op de individuele woning, maar op de wijk of het gebied want dáár ligt nu de grote uitdaging. Hoe organiseer je het collectief verduurzamen van buurten op een manier die technisch werkt én sociaal rechtvaardig is?’

Waarom die verschuiving naar het gebiedsniveau?

‘De techniek is grotendeels uitontwikkeld, we weten hoe je een woning verduurzaamt. Maar op gebiedsniveau loop je tegen hele andere vraagstukken aan: netcongestie, collectieve oplossingen, draagvlak, betaalbaarheid. Als je alleen blijft optimaliseren op woningniveau, dan krijg je straks oplossingen die op individueel niveau heel passend zijn, maar die bijvoorbeeld met elkaar botsen op het elektriciteitsnet. Dat moet je voorkomen.’

Wat is jullie rol daarin?

‘Wij helpen gemeenten, corporaties en andere partijen met die collectieve aanpak. We hebben veel ervaring met all-electric oplossingen: dus isoleren, warmtepompen, balans in gebruik. Niet alleen de technische kant, maar ook het sociale en organisatorische stuk. Wat werkt waar? Wat is betaalbaar? Welke regelgeving zit in de weg? Het zijn geen losse opgaven meer. Daar ligt onze expertise.’

Jullie richten je dus vooral op elektrische oplossingen in plaats van gas?

‘Ja, voor de bestaande bouw. We richten ons nadrukkelijk op buurten waar een warmtenet niet haalbaar is en dat is een groot deel van Nederland. Dus wat doe je dan? Dan moet je zorgen dat het elektriciteitsnet zo efficiënt mogelijk benut, dat verbruik waar mogelijk wordt gestuurd, dat bewoners mee kunnen doen en dat het werkt. Daar ontwikkelen wij concepten voor, die we samen met gemeenten en onze leden testen in de praktijk.’

Is daar bij gemeenten voldoende wil voor?

‘Zeker. Iedere wethouder energie of duurzaamheid wil stappen zetten, maar er zijn vaak geen duidelijke handelingsperspectieven. Wat is haalbaar? Wat is betaalbaar? Wat kan ik als gemeente vandaag besluiten, zonder dat ik over vijf jaar moet zeggen: sorry, verkeerde keuze gemaakt? Die duidelijkheid ontbreekt nu vaak.’

Wat verwacht je dan van de overheid?

‘Meer regie. We hebben duidelijke keuzes nodig: wie doet wat? Waar zijn welke partijen van? En vooral: hoe gaan we het op grotere schaal organiseren? De netbeheerders moeten weten wat ze kunnen verwachten, gemeenten moeten weten waar ze aan toe zijn en bewoners moeten erop kunnen vertrouwen dat de oplossing werkt en betaalbaar is.’

Wat is daar nu het probleem in?

‘Er is veel versnippering. Iedereen werkt aan zijn eigen projectje, vaak los van de buren of andere gemeenten, en daardoor blijft het bij pilots en goede bedoelingen. Wij willen daar een collectieve aanpak van maken en vragen gemeenten nu: heb je een wijk waarin een all-electric oplossing kansrijk is? Dan gaan we samen een plan maken, toetsen in de praktijk en die kennis breed delen.’

Wat kunnen jullie leren van die praktijk?

‘Veel. We hebben bij onze leden al veel ervaring opgedaan, bijvoorbeeld in Zoetermeer. Maar de praktijk is weerbarstig. Soms mag je kosten niet doorbelasten aan de huurder vanwege wetgeving of er is geen monteur beschikbaar voor een storing. Die lessen moet je boven tafel krijgen en vertalen naar beleid en regelgeving zodat we versnellen in plaats van vertragen.’

Wordt verduurzaming niet moeilijker door beleidskeuzes van het kabinet?

‘Jazeker. Kijk naar het bevriezen van de huren in de sociale sector wat nu weer van de baan lijkt. Dat klinkt sympathiek, maar het maakt het voor corporaties moeilijker om te investeren en wie betaalt uiteindelijk de rekening als de energieprijzen weer stijgen? De huurder. Dat is dus een schijnvoordeel van acht euro per maand, tegenover structureel hogere energiekosten en een woning die niet is voorbereid op de toekomst.’

Waar zitten volgens jou de grootste kansen voor versnelling?

‘In focus. Wij hebben er bewust voor gekozen om níet overal iets van te vinden. Wij zijn er voor de  all-electric wijkgerichte aanpak voor de bestaande bouw en de nieuwbouw. Andere organisaties richten zich op andere onderdelen van de energietransitie. Als iedereen duidelijk maakt: dit is waar wij van zijn, dan kun je makkelijker samenwerken en puzzelstukjes leggen.’

En hoe zit het dan met netcongestie?

‘Ook daar kunnen we slimmer mee omgaan. We hebben monitoringdata van nul-op-de-meterwoningen geanalyseerd. Wat blijkt? Bij goed geïsoleerde woningen vallen de pieken enorm mee. En als je in de wijk ook nog slimme laadpalen en buurtbatterijen inzet, kun je de belasting van het net goed managen. Maar dan moet je het wel collectief organiseren.’

Dus het kan wel, als je het maar goed aanpakt?

‘Precies. De oude manier werkt niet meer. Je kunt niet langer iedere woning individueel aanpakken. Dat leidt tot onnodige pieken in verbruik en problemen voor netbeheerders. Door collectief te plannen en slimme keuzes te maken – bijvoorbeeld over wanneer warmtepompen draaien of laadpalen opladen – kunnen we veel problemen voorkomen.’

Wat zou je doen als je morgen bij de oude of nieuwe minister aan tafel zit?

‘Zorgen voor regie en duidelijkheid. Wie doet wat, en met welk doel? En zorg dat de aanpak voor all-electric buurten net zo duidelijk en stevig is als die voor warmtenetten. Want de helft van Nederland krijgt geen warmtenet, en heeft dus een alternatief nodig. Dat moet betaalbaar zijn, uitvoerbaar, en eerlijk en dan pas gaat de transitie echt werken.’

Persoonlijke vragen Robin Paalvast

WAT IS HET BESTE ADVIES OOIT?
‘Je leeft maar één keer!’
WAAR BEN JE HET MEESTE TROTS OP?
‘De jaren dat ik als wethouder in mijn geboortestad Zoetermeer het verschil kon maken op onder andere het gebied van duurzaamheid en wonen.’
WELK BOEK IS JE ALTIJD BIJGEBLEVEN?
‘Patterns of industrial bureaucracy – Alvin W. Gouldner.’
WELKE FILM OF SERIE MAAKTE INDRUK?
‘Ik heb niet het geduld films te kijken, maar als het moet een filmhuis film!’
WELKE SPORT DOE JE?
‘Hardlopen met mooi weer.’
HOE LAAT STA JE OP?
‘Rond 7 uur, ook in het weekend, ben niet goed in uitslapen.’
WAT IS JOUW FAVORIETE VAKANTIEBESTEMMING?
‘Vakantiewoning in Montliffé, Frankrijk (Bourgogne, Morvan).’
WAT IS HET BESTE RESTAURANT?
‘Indonisch restaurant om de hoek, ziet er niet uit maar eten is heerlijk!’