Vreselijk om te horen hoe levens op pauze staan omdat er geen passende woning beschikbaar is

Is er veel woningnood in Den Haag en omgeving?
‘Het korte antwoord is ja. De woningnood is groot en de woningnood onder de sociale doelgroep is echt énorm groot. Wij faciliteren het woonruimteverdeelsysteem voor alle corporaties in de regio en inmiddels zijn er meer dan 208.000 woningzoekenden ingeschreven. Dat aantal groeit jaarlijks met 4 tot 5 procent. Van die groep zijn meer dan 80.000 mensen actief op zoek, terwijl corporaties jaarlijks maar 8000 woningen beschikbaar krijgen om te verhuren. Die 80.000 woningzoekenden zoeken dus allemaal in die kleine vijver van 8000 beschikbare woningen. Dat geeft de omvang van het probleem scherp weer.’

Wat is jullie rol precies?
‘Wij organiseren de samenwerking tussen de corporaties. Dat doen we op thema’s zoals woonruimteverdeling, doorstroming, aandachtsgroepen, woningproductie en verduurzaming. We maken gezamenlijke afspraken, bijvoorbeeld in de woondeal en werken samen met de corporaties aan projecten om de gezamenlijke doelen te realiseren, zoals de inkoop van conceptuele woningen. Als samenwerkingsverband kunnen we capaciteit en kennis bundelen, waardoor corporaties sneller stappen kunnen zetten. Wij zorgen dat die samenwerkingsprojecten daadwerkelijk gerealiseerd worden.’

Hoe groot is de invloed van urgente doelgroepen op die schaarste?
‘Naast de reguliere woningzoekenden hebben we in deze regio een grote groep ‘aandachtsgroepen’ die straks, vanuit de Wet Regie urgentie krijgen. Zij staan niet ingeschreven, maar worden via organisaties bemiddeld. Ongeveer 30 procent van de vrijkomende woningen gaat jaarlijks naar deze groep. Dat is ook noodzakelijk, maar het verkleint de ruimte voor reguliere woningzoekenden nog verder. Daardoor stijgt de druk op het totale systeem.’

Wat is de bouwopgave van de corporaties?
‘De opgave is enorm. Corporaties in deze regio hebben de woondeal ondertekend en daarin afgesproken om 25.000 nieuwbouwwoningen, dat is sociaal en middenhuur, te realiseren. Dat is wat minimaal nodig is om de druk enigszins te verlichten. De regio is dichtbebouwd, dus nieuwbouw is complex en kost tijd. Je hebt altijd te maken met omwonenden, procedures en binnenstedelijke beperkingen. Tegelijkertijd kijken we kritisch naar de bestaande voorraad van 170.000 woningen: hoe kunnen we die woningen beter benutten, welke oplossingen helpen doorstroming, waar kan optoppen of verdichting plaatsvinden? Het is een palet aan maatregelen. Om de wooncrisis te bestrijden moet je alles tegelijk inzetten, want er bestaat geen enkelvoudige oplossing.’

Zijn alternatieve woonvormen zoals friendscontracten al goed toepasbaar?
‘Friendscontracten zijn juridisch niet ingewikkeld, maar ons woonruimteverdeelsysteem is daar nog niet op ingericht. Het systeem begrijpt nu niet hoe je groepen mensen aan elkaar koppelt. Dat moet eerst geautomatiseerd worden voordat we dit grootschalig kunnen toepassen. Een van de corporaties, Staedion, heeft al een voortrekkersrol genomen. Zij hebben het toegepast en helemaal uitgedacht. Samen met ons is er een handreiking opgesteld, zodat ook andere corporaties kunnen aanhaken. Dit soort innovaties vergt vooral uitvoeringskracht en aanpassingen in systemen, maar het potentieel is groot.’

Waar ontstaan de grootste vertragingen in het bouwproces?
‘Om te beginnen sluiten de projectlijsten van corporaties en gemeenten niet altijd volledig op elkaar aan. Als wij intensief werken aan project X en de gemeente aan project Y, dan zit je niet in dezelfde film. Daardoor wordt de gewenste snelheid niet behaald, ondanks inzet van beide kanten. Het goed afstemmen wat we wanneer doen is de basis. Inmiddels hebben we regionaal betere afspraken gemaakt. Er ligt een versnellingsagenda met negen projecten waarop we deze samenwerking verbeteren, bijvoorbeeld door vergunningprocessen uit te lijnen en met dezelfde projectlijsten te werken. Dat zijn noodzakelijke stappen om echt tempo te maken.’

Wat kan doorstroming betekenen voor de woningnood?
‘Doorstroming is een krachtig instrument, mits het aanbod klopt. Veel senioren willen graag naar een gelijkvloerse woning in hun eigen wijk. Als je dat type woningen toevoegt, ontstaat een verhuisketen waarbij meerdere huishoudens geholpen worden. We zien in de praktijk dat een goede seniorenwoning soms drie of vier verhuizingen op gang brengt. En aan het einde van die keten wordt altijd een starter geholpen. 

Hoe staat het met de verduurzamingsopgave?
‘Corporaties presteren goed op verduurzaming, juist omdat ze dit grotendeels in eigen hand hebben. De E-, F- en G-labels worden richting 2028 vrijwel volledig uitgefaseerd. Dat gaat in dit tempo echt lukken. Daarna komt de Paris Proof-doelstelling voor 2050 op ons af die om grote investeringen vraagt. Maar voor nu worden de noodzakelijke stappen gezet en houden corporaties hun planning goed vast.’

Is er genoeg financiële ruimte om zowel te bouwen als te verduurzamen?
‘De middelen van corporaties zijn niet oneindig en veel investeringen die corporaties doen zijn onrendabel. Corporaties moeten lenen en hebben te maken met grenzen aan hun investeringscapaciteit. Uit de landelijke doorrekeningen van de Nationale Prestatieafspraken blijkt dat Haaglanden een regio is met een toekomstig tekort als we alle opgaven uitvoeren. Maar dat toekomstige tekort mag nu geen excuus zijn voor stilstand. Eerst moeten we de nieuwbouwproductie echt op niveau krijgen, daarna komt er een financieel vraagstuk en dan kunnen we solidariteit van andere regio’s vragen. Uiteindelijk is het corporatiesysteem niet gemaakt om structureel dusdanige investeringen te doen en moet het Rijk structurele middelen beschikbaar stellen.’

Wat betekent de woningnood voor individuele woningzoekenden?
‘Wij hebben een klantcontactcentrum waar woningzoekenden dagelijks naartoe bellen. Ze delen dan ook persoonlijke verhalen en sommige mensen zijn echt ten einde raad in hun zoektocht naar een woning. Het is echt vreselijk om te horen hoe levens op pauze worden gezet omdat er geen passende woning beschikbaar is. Dat raakt mij elke dag en is ook mijn drijfveer om het tij te keren. Het is taai, maar noodzakelijk om door te blijven zetten.’

Wat is jouw belangrijkste boodschap voor beleidsmakers en partners in de regio?
‘Laten we doen wat wél kan en de energie richten op het verhogen van de woningproductie. Niet blijven hangen in abstracties, maar concreet kijken naar de projecten van de komende jaren en ervoor zorgen dat er niets van de wagen valt. Door het klein te maken, wordt het behapbaar en kun je echt resultaten boeken. We moeten versnellen, samenwerken en elke mogelijke oplossing benutten. Dáár ligt nu de urgentie.’