Woningbouw Leeuwarden: De Hem moet bufferzone herzien.

Woningbouw Leeuwarden: De Hem moet bufferzone herzien.

Voor woningbouw Leeuwarden is de uitspraak van de Raad van State over De Hem een tegenvaller met een uitweg. In een tussenuitspraak van 14 oktober 2026 oordeelt de Afdeling bestuursrechtspraak dat de gemeenteraad onvoldoende heeft onderbouwd hoe maximaal 395 nieuwe woningen en de weidevogels in de naastgelegen Hounspolder naast elkaar kunnen bestaan. De raad krijgt 26 weken om dat gebrek te herstellen; de overige bezwaren tegen het plan veegt de Afdeling van tafel.

Het bestemmingsplan “Leeuwarden – De Zuidlanden, plandeel De Hem” werd op 21 juni 2023 door de raad vastgesteld. De Hem is het laatste te ontwikkelen buurtschap van Zuidlanden-Oost, ten zuidoosten van het dorp Goutum, na Goutum-Súd, Techum, Wiarda en De Klamp; buurtschap Unia is in voorbereiding. Het plan maakt woningen mogelijk van rijwoningen tot vrijstaande woningen en van dure koop tot sociale huur. Dorpsbelang Goutum, It Fryske Gea en anderen en een omwonende gingen in beroep.

Bufferzone tussen wijk en polder te smal

De kern van de zaak is de groenstrook tussen de nieuwe woningen en de Hounspolder. Adviesbureau Altenburg & Wymenga adviseerde in 2020 een zone aan te houden, bij voorkeur ingericht als plasdraszone met kruidenrijk grasland, zonder bomen en met beperkte toegankelijkheid. Zowel dat advies als een contra-expertise van EcoNatura van 23 juni 2025 gaat uit van een bredere afstand dan het plan biedt: pas bij 300 meter zouden verstorende effecten volledig zijn uitgesloten. Volgens Omrop Fryslân is in het plan een buffer van minimaal 40 tot maximaal 80 meter ingetekend.

De raad voerde op de zitting aan dat een strook van 300 meter niet uitvoerbaar is en dat er een afweging tussen woningbouw en weidevogels moest worden gemaakt. Dat standpunt acht de Afdeling op zich niet onaannemelijk, maar uit die afweging blijkt onvoldoende welke gevolgen de smallere zone heeft voor de weidevogels. Bovendien is in het plan niet geborgd dat de bufferzone volgens het bestaande inrichtingsplan wordt aangelegd. Het besluit is op dat punt niet zorgvuldig voorbereid. Omdat de bufferzone ook meewoog in de milieubeoordeling, moet de raad die conclusie eveneens opnieuw motiveren.

Stikstof en verkeer wel op orde

Op de andere punten krijgt de gemeente gelijk. De AERIUS-berekening van 20 maart 2023 komt voor zowel de bouw- als de gebruiksfase uit op 0,00 mol per hectare per jaar op de Natura 2000-gebieden Groote Wielen en Alde Feanen. De Afdeling vindt het een reëel uitgangspunt dat de wijk gefaseerd over vijf jaar wordt gebouwd en dat deels met elektrisch materieel wordt gewerkt, ook al is dat niet in het plan vastgelegd. De woningen worden gasloos opgeleverd, zodat alleen verkeer als stikstofbron is meegenomen.

Ook de verkeersberekening houdt stand. De nieuwe woningen genereren volgens de plantoelichting ongeveer 2.911 motorvoertuigbewegingen per etmaal. Dat niet is gerekend met 395 woningen in het duurste segment, levert volgens de Afdeling geen gebrek op, omdat een representatieve invulling van het woningaanbod mag worden aangehouden. Bezwaren over wateroverlast, beschermde soorten zoals vleermuizen en de gronduitgifte in het licht van het Didam-arrest werden eveneens verworpen.

Behoefte aan woningbouw Leeuwarden onderbouwd

De behoefte aan de wijk staat niet ter discussie. Volgens de plantoelichting heeft Leeuwarden voor de periode 2020-2030 een behoefte aan 5.828 woningen, tegenover een harde plancapaciteit van 3.131 woningen. Dat laat een restopgave van 2.697 woningen. Voor het suburbane woonmilieu dat De Hem biedt, becijfert de toelichting een restbehoefte van 385 tot 655 woningen. De opgave voor woningbouw Leeuwarden raakt zo direct aan het spanningsveld tussen bouwen en natuur, een thema waarbij bouwen niet hoeft te betekenen dat al het landschap wordt opgeofferd.

Fracties willen nieuw debat

In de gemeenteraad leidt de uitspraak direct tot nieuwe vragen, meldt het Leeuwarder platform Liwwadders. De FNP-fractie wil dat het dossier opnieuw aan de raad wordt voorgelegd voordat onomkeerbare stappen worden gezet, en vraagt om onafhankelijk ecologisch onderzoek naar de benodigde breedte van de bufferzone. De partij blijft bij haar standpunt dat een buffer van 400 meter nodig is. “Wij willen eerst duidelijkheid over de gevolgen voor de natuur en de weidevogels en pas daarna verdere stappen”, aldus fractievoorzitter Jan-Willem Tuininga. Ook de Partij voor de Dieren vraagt een debat aan.

Vooruitblik

De raad moet binnen 26 weken onderzoeken en motiveren of de groenstrook breed genoeg is, en zo nodig de verbeelding of de regels van het plan aanpassen. Een nieuwe terinzagelegging is daarbij niet nodig. Pas daarna beslist de Afdeling in een einduitspraak of De Hem doorgaat. Voor ontwikkelaars betekent dat opnieuw vertraging in een project waarover de gemeenteraad al in 2023 knopen doorhakte. Elders kregen woningbouwplannen recent wel groen licht van de Raad van State, zoals het Senzora-terrein in Deventer.

Foto: Willemjans via Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0. Bron: Raad van State (ECLI 202304894/1/R3) / Omrop Fryslân / Liwwadders, 14 oktober 2026