Leegstand: helft gemeenten heeft geen registratie.

Leegstand: helft gemeenten heeft geen registratie.

Ruim de helft van de Nederlandse gemeenten houdt geen registratie van leegstand bij, terwijl zij juist steeds meer bevoegdheden krijgen om leegstaande panden aan te pakken. Dat blijkt uit onderzoek van het onafhankelijke onderzoeksplatform VacantMap, gepubliceerd op 9 november 2026. VacantMap legde tussen juli en november zes vragen voor aan alle 342 gemeenten; 287 gemeenten, zo’n 84 procent, gaven inhoudelijk antwoord.

Van de gemeenten die antwoordden, gaven er 137 (48 procent) aan dat zij leegstaande panden geheel of gedeeltelijk registreren. De meeste baseren hun beeld op basisregistraties zoals de BAG, de BRP en de WOZ. Een kleinere groep van zo’n 35 gemeenten gebruikt daarnaast eigen waarnemingen, meldingen van inwoners of informatie van derden. Het onderwerp is niet klein: volgens CBS-cijfers die PropertyNL aanhaalt, staat in Nederland 17,8 miljoen vierkante meter leeg en staan 65.000 woningen langer dan een jaar leeg.

Administratie zegt weinig over leegstand

Leegstand laat zich volgens VacantMap niet rechtstreeks uit de gemeentelijke administratie aflezen. Een inschrijving op een adres staat niet gelijk aan het daadwerkelijk gebruiken van een pand. Een kantoorpand waar een onderneming staat ingeschreven maar waar feitelijk niemand werkt, wordt niet als leegstaand aangemerkt. Bovendien kennen de basisregistraties alleen ‘in gebruik’ of ‘niet in gebruik’ en geven ze geen inzicht in panden die gedeeltelijk worden gebruikt.

Ook de actualiteit schiet tekort. Van de 137 gemeenten met een registratie werkt ongeveer vier op de tien die jaarlijks bij, of alleen als daar aanleiding voor is. Dat wringt met de nieuwe instrumenten: gemeenten mogen sinds kort een leegstandsheffing opleggen voor woningen die langer dan een jaar leegstaan, en bij een meldplicht moeten eigenaren leegstand vaak na zes maanden melden. Daarvoor moet de gemeente kunnen vaststellen sinds wanneer een pand leegstaat.

Leegstandsverordening vooral in Noord-Holland

Het aantal gemeenten met een leegstandsverordening groeide volgens VacantMap van 8 in 2015 naar 38 in 2026. Daarvan liggen er 12 in Noord-Holland; in Drenthe en Flevoland heeft geen enkele gemeente er een. In Noord-Holland houden 21 van de 32 gemeenten die antwoordden een registratie bij, in Limburg 9 van de 25.

Negentien gemeenten kondigen een leegstandsheffing aan, de meeste in hun nieuwe coalitieakkoord. Van de zestien die de vragen beantwoordden, houden er zes geen registratie van leegstaande panden bij. Dertien van de negentien hebben bovendien geen leegstandsverordening, terwijl de regering gemeenten aanraadt eerst een verordening in te voeren en daarna pas een heffing.

Weinig capaciteit voor leegstandsbeleid

Het gebrek aan zicht hangt samen met capaciteit. 78 gemeenten (27 procent) hebben geen specifieke capaciteit voor leegstandsbeleid en -monitoring, 88 gemeenten (31 procent) noemen minder dan één fte en bij 102 gemeenten (36 procent) is de capaciteit onbekend. Negentien gemeenten (7 procent) noemen één fte of meer, met Amsterdam (18 fte), Den Haag (5 fte) en Utrecht (4 fte) als uitschieters. Het Rijk verstrekt hiervoor geen afzonderlijke middelen.

Ook meldingen van inwoners worden weinig benut. 96 gemeenten (33 procent) zeggen die te gebruiken, maar slechts 15 doen dat structureel met een vaste meldroute, zoals Amsterdam, Arnhem en Beverwijk. Slechts 18 gemeenten hebben een meldformulier op hun website, en bij ongeveer de helft daarvan moeten melders inloggen met DigiD. Dat het verschil kan maken, laat Amsterdam zien: nadat de gemeente eind 2022 haar leegstandsverordening aanscherpte, meldden eigenaren in minder dan anderhalf jaar 579 keer leegstand, tegenover 118 meldingen in de zes jaar daarvoor.

Marktinzicht

Voor vastgoedeigenaren wordt het instrumentarium rond leegstand snel zwaarder: een verplicht gesprek, verplichte ingebruikname, een dwangsom en mogelijk een heffing. VacantMap wijst erop dat een onvolledige registratie risico’s meebrengt voor de rechtsgelijkheid: wie alleen heft op de leegstand die in beeld is, behandelt eigenaren mogelijk ongelijk. De Raad van State waarschuwde in juli 2026 bovendien dat een leegstandsbelasting eigenaren kan ontmoedigen om aan hun meldplicht te voldoen.

De VNG erkent dat registreren een uitdaging blijft. “In deze tijden van schaarse ruimte vinden wij het als VNG onacceptabel dat er panden leeg blijven staan, zeker in het geval van woningen,” zegt woordvoerder Esther Verhoeff in een reactie aan VacantMap. Met de aanpassing van de Leegstandwet krijgen gemeenten volgens de VNG onder meer de mogelijkheid het elektriciteitsverbruik van vermoedelijk leegstaande panden op te vragen. Lokaal grijpen gemeenten nu al in, zoals bij de aanpak van leegstaande woningen in Dordrecht, en de discussie raakt aan de betere benutting van de bestaande woonruimte.

Vooruitblik

De eerste gemeenten willen vanaf 2027 een leegstandsheffing opleggen op woningen die langer dan een jaar leegstaan, en de regering werkt aan een aanscherping van de Leegstandwet. Capaciteitsgebrek is daarbij geen nieuw probleem: het hoofdstuk over een leegstandsregister uit de Leegstandwet van 1981 is nooit in werking getreden en verdween in 1993 uit de wet, en ook in de evaluatie door RIGO in 2024 noemden gemeenten capaciteit als reden om niet te beginnen. Zolang gemeenten niet weten welke panden hoe lang leegstaan, blijft het volgens VacantMap de vraag of zij de nieuwe instrumenten tegen leegstand effectief kunnen inzetten.

Foto: G.Lanting via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0). Bron: VacantMap, 9 november 2026; PropertyNL, 9 november 2026; BNR, 9 november 2026