Jaarbeursplein Utrecht verliest geplande Oopen-toren.

Jaarbeursplein Utrecht verliest geplande Oopen-toren.

Het Jaarbeursplein in Utrecht krijgt de 105 meter hoge toren Oopen niet. De gemeente Utrecht en ontwikkelaar Edge hebben het plan definitief stopgezet, zo maakte de gemeente op 22 september 2026 bekend. Het project was vorig jaar al uitgesteld; in het afgelopen jaar zochten gemeente en ontwikkelaar naar een uitvoerbare oplossing, maar die is niet gevonden.

Volgens de gemeente zijn de omstandigheden sinds de presentatie van het ontwerp sterk veranderd. Naast hogere bouwkosten en een hogere rente spelen ook de problemen op het stroomnet en het verslechterde investeringsklimaat voor kantoren een rol, meldt U-Stad op basis van de gemeentelijke toelichting. Vastgoedjournaal en Cobouw brachten het nieuws op 23 september.

Oopen-toren strandt op bouwkosten en rente

Oopen moest een van de opvallendste gebouwen van het Utrechtse stationsgebied worden. Het ontwerp van het Londense Heatherwick Studio, gepresenteerd in april 2023, combineerde kantoren met publieke functies: een klimwand, ruimte om te skaten, een nachtclub, een restaurant, werkplekken voor beginnende ondernemers en een vrij toegankelijk dakterras met uitzicht over de stad. Onder het gebouw was een fietsenstalling met 3.200 plekken voorzien. Kantoorruimte zou met circa 33.300 m2 het grootste deel van de toren beslaan.

Juist die kantoorcomponent bleek het zwakke punt. In de zomer van 2025 werd de start van de bouw uitgesteld omdat Edge nog geen belegger had gevonden voor het gebouw. De gemeente sprak toen van macro-economische omstandigheden. Een jaar later is de conclusie dat ook een aangepaste aanpak geen haalbare businesscase oplevert.

Linda Voortman, wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling, noemt het erg jammer dat Oopen niet doorgaat. “Met Oopen was een iconisch en multifunctioneel gebouw voorzien dat goed past bij deze plek in het stationsgebied. Maar we gaan door. De ideeën van alle betrokken Utrechters worden meegenomen in onze zoektocht naar een nieuw plan voor deze locatie,” zegt zij volgens DUIC.

Jaarbeursplein Utrecht zoekt al jaren een invulling

Het is niet de eerste keer dat een plan voor deze plek sneuvelt. Een eerder ontwerp met een studentenhotel, kantoorruimte en huurwoningen werd in 2020 van tafel geveegd, omdat het niet goed genoeg en financieel lastig haalbaar was. De gemeente pakte de zoektocht daarna breder aan: ruim 4.000 mensen vulden een enquête in over hun wensen voor het gebouw, en een Stadsteam van negen Utrechters dacht mee over de selectie van ontwerp en ontwikkelaar. In 2021 stelde de gemeente het Stedenbouwkundig Programma van Eisen vast.

Al bij de Europese aanbesteding bleek hoe smal de marge was. Op de dag van de deadline was er één bieding binnengekomen; een andere geïnteresseerde partij had afgehaakt vanwege de hoge ambities, de verslechterde economische omstandigheden en de gestegen bouwkosten. De bieding van Edge scoorde volgens de gemeente op alle onderdelen goed. Bij de presentatie in 2023 was de oplevering voorzien in 2028.

Kantorenmarkt biedt geen dekking voor publieke ambities

Het einde van Oopen laat zien hoe afhankelijk multifunctionele torens zijn van een verhuurbare en verkoopbare kantoorkern. Publieke functies als een dakterras, een skatebaan en een nachtclub leveren weinig huur op; de kantoormeters moeten de rest van het gebouw dragen. Wanneer beleggers terughoudend zijn met nieuwe kantoren buiten de absolute toplocaties, valt die rekensom snel om. Dat de kantorenmarkt zich in twee snelheden splitst, maakt de financiering van zulke projecten er niet eenvoudiger op.

Opvallend is dat Utrecht de netcongestie expliciet noemt als factor. Voor grote nieuwbouwprojecten is een tijdige en voldoende zware aansluiting inmiddels een zelfstandige voorwaarde geworden, naast bouwkosten en rente.

Op hetzelfde plein wordt intussen wel doorgebouwd aan een andere toren. Voor de afbouw van de Galaxy Tower, die jarenlang stillag door een conflict met de aannemer, is eind augustus 33,1 miljoen euro aanvullende financiering rondgekomen. Die toren bestaat vooral uit huurappartementen en een hotel, niet uit kantoren.

Marktinzicht

Met het stoppen van Oopen komt een prominente kavel naast Utrecht Centraal opnieuw beschikbaar. De gemeente kijkt de komende periode naar mogelijke vervolgstappen en wil de ideeën van betrokken Utrechters meenemen in een nieuw plan. Hoe dat plan eruit gaat zien, is nog niet bekend.

Voor ontwikkelaars en beleggers is de les dat een iconisch programma met veel publieke functies alleen rendeert als de commerciële basis stevig genoeg is. Een nieuwe invulling voor het Jaarbeursplein in Utrecht zal waarschijnlijk minder op kantoren leunen dan het plan dat nu van tafel is.

Foto: Steven Lek, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons